White Jade River      
november 2017      






Recentelijk kwamen we weer eens in aanraking met bewonderaars van Voltaire die toch zo leuk en waarderend over boeddhisme had geschreven. Het gaat over Voltaire, Diderot, Thailand, en Myanmar.

Onbekend met wat de bewonderaars hadden gesnoven, gerookt, of gespoten — ze waren wel erg in de wolken — bleef het verhaal zo'n beetje hangen totdat ashin Paññasiri's geschiedenis van Arakan/Rakhine aankwam bij het jaar 1595. In dat jaar trokken de arakanese vorsten, die eerder door de Mon waren aangevallen, op naar Pegu, de hoofdstad van de Mon, hakten de vijand in de pan, en gingen weer op huis aan met wat een witte olifant wordt genoemd. Daar zijn er niet veel van, en wie er een had was een bofferd, want het legendarische verhaal over Boeddha's geboorte voert hem op als witte olifant die de rechtzijde van zijn moeder binnengaat (en daar een jongetje wordt).

Dat moet Voltaire (1694 – 1778) hebben opgevangen, en de grootste sarcast van zijn tijd zijnd, en niets begrijpend van Wahrheit und Dichtung van langs de andere kant van de wereld, schreef hij een "leuk" stukje over het boeddhisme en die olifant in zijn "Dictionaire de la Pensée" (het is maar wat je "pensée", het denken, noemt). Ik heb er in de afgelopen jaren al eens eerder naar verwezen. Een superkort fragmentje:

"Un fakir élève un enfant .... Les rois de Siam et du Pégu, dit-il, se font la guerre pour un éléfant blanc ; ...." (Een fakir voedt een kind [dus een jongen] op ... De koningen van Siam [Thailand] en Pegu, zegt hij [die jongen] tegen zichzelf, voeren oorlog over een witte olifant ...)

Het Frankrijk van bijna een eeuw na de slag bij Pegu wist er dus duidelijk van; het verhaal deed in intellectuele kringen de ronde. En jawel hoor, Diderot (1713 - 1784) schrijft in zijn Encyclopédie over Pegu dat gelegen is aan zee waar zich een fenomeen voordoet dat makkrea wordt genoemd (makkrea, zegt hij, waarschijnlijk op gezag van portugese handelaren, en mogelijk een onomatopee; zo klinkt het!):

"... c'est ainsi que l'on nomme dans le royaume de Pégu, aux Indes orientales, une lame d'eau formée par le reflux de la mer, qui se porte avec une violence extraordinaire vers l'embouchure de la rivière de Pégu. Cette masse d'eau, appelée makkrea .... fait un bruit si effrayant, qu'on l'entend à une distance de plusieurs lieues ..."
(... en zo is het dat men in het koninkrijk Pegu, in de oriëntaalse indiase streek, een watermassa aantreft, gevormd door de opstuwing van het zeewater, dat met een buitengewone kracht opstuwt naar de riviermonding van Pegu. Die watermassa, makkrea genoemd, ... brult zo angstaanjagend dat men het over een afstand van verschillende "lieues" hoort (lieues = mijl; zevenmijlslaarzen).)

Diderot begrijpt het; zowel aan de franse kust, als in de monding van de Theems, doet zich een dergelijk fenomeen eens per jaar voor: bij volle maan en met hoog water stuwt de zee tegen de stroom van de rivier op, het binnenland in, en in Engeland houden twee universiteiten dan een roeiwedstrijd, op de stuwing mee het binnenland in.
Voltaire en Myanmar

Terug naar pagina 24

Terug naar de voorpagina

naar het White Jade River-blog

Words in picture-blog



Nieuws over Boeddhisme is een productie van White Jade River, Instituut voor Boeddhisme.
De paginas bestaan sinds december 2004.

Stichting onder nummer 20138036.